Znanstveni kolokvij u povodu stote obljetnice obnove poljske dr\u017eave 1918.-2018. odr\u017eat \u0107e se u ponedjeljak, 12. XI. 2018. na Filozofskom fakultetu Sveu\u010dili\u0161ta u Zagrebu.<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/p>\n —<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Znanstveni kolokvij <\/strong><\/p>\n \u201ePonovno nezavisna \u2013 obnova Poljske 1918. godine\u201c<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n ***<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kolokwium Naukowe<\/strong><\/p>\n \u201eZn\u00f3w niepodleg\u0142a \u2013 odbudowa Polski w roku 1918\u201c<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Filozofski fakultet Sveu\u010dili\u0161ta u Zagrebu<\/p>\n Wydzia\u0142 Filozoficzny Uniwersytetu Zagrzebskiego<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Kolokvij se odr\u017eava u povodu stote obljetnice obnove poljske dr\u017eave 1918.-2018. \u2013 Niepodlegla. Poljska, stogodi\u0161njica povratka nezavisnosti<\/em>.<\/p>\n <\/p>\n Kolokvij se odr\u017eava u sklopu izbornoga predmeta Poljska u XIX. i XX. stolje\u0107u<\/em> koji izvodi prof. dr. Damir Agi\u010di\u0107.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Referenti:<\/p>\n Damir Agi\u010di\u0107, Filozofski fakultet Sveu\u010dili\u0161ta u Zagrebu<\/p>\n Bojan Balkovec Filozofski fakultet Sveu\u010dili\u0161ta u Ljubljani<\/p>\n Miros\u0142aw Dymarski, Odsjek za politologiju, Sveu\u010dili\u0161te u Wroc\u0142awu<\/p>\n Tvrtko Jakovina, Filozofski fakultet Sveu\u010dili\u0161ta u Zagrebu<\/p>\n Slaven Kale, Zagreb<\/p>\n Filip Kozina, Filozofski fakultet Sveu\u010dili\u0161ta u Zagrebu<\/p>\n Magdalena Najbar-Agi\u010di\u0107, Sveu\u010dili\u0161te Sjever, Koprivnica<\/p>\n Stanis\u0142aw Pijaj, Odsjek za povijest, Jagelonsko sveu\u010dili\u0161te u Krakovu<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Znanstveni kolokvij <\/strong><\/p>\n \u201ePonovno nezavisna \u2013 obnova Poljske 1918. godine\u201c<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n ***<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Kolokwium Naukowe<\/strong><\/p>\n \u201eZn\u00f3w niepodleg\u0142a \u2013 odbudowa Polski w roku 1918\u201c<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Ponedjeljak \/ Poniedzia\u0142ek<\/strong><\/p>\n 12. XI. 2018.<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Filozofski fakultet Sveu\u010dili\u0161ta u Zagrebu \/ Wydzia\u0142 Filozoficzny Uniwersytetu Zagrzebskiego<\/p>\n Zagreb \/ Zagrzeb, ul. Ivana Lu\u010di\u0107a 3<\/p>\n Vije\u0107nica \/ Sala Rady Wydzia\u0142u \u2013 Multimedijalna dvorana knji\u017enice, II. kat \/ Sala multimedialna biblioteki, 2. p.<\/p>\n <\/p>\n Program znanstvenog skupa \/ Program konferencji<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Vije\u0107nica Filozofskog fakulteta<\/strong><\/p>\n 9.45 Okupljanje sudionika i gostiju<\/p>\n 10.00-10.15 Pozdravni govori \/ Pozdrowienia<\/p>\n \u2013 prof. dr. sc. Vesna Vlahovi\u0107-\u0160teti\u0107, dekanica Filozofskog fakulteta \/ pani dziekan<\/p>\n \u2013 Nj. E. Andrzej Jasionowski,<\/strong> veleposlanik RP \/ ambasador RP<\/p>\n \u2013 prof. dr. sc. Mario Strecha, pro\u010delnik Odsjeka za povijest \/ dyrektor Instytutu Historii<\/p>\n 10.20-10.40 Magdalena Najbar-Agi\u010di\u0107, Druga Republika na pragu nezavisnosti \/ Druga Rzeczpospolita na progu niepodleg\u0142o\u015bci<\/p>\n 10.40-11.00 Filip Kozina, O obnovi nezavisne Poljske u poljskoj knji\u017eevnosti \/ O odbudowie niepodleg\u0142ej Polski w literaturze polskiej<\/p>\n <\/p>\n Knji\u017enica Filozofskog fakulteta \/ Multimedijalna dvorana, II. kat<\/strong><\/p>\n 11.10-11.30 Tvrtko Jakovina, Balkan nakon Prvoga svjetskog rata \/ Ba\u0142kany po I wojnie \u015bwiatowej<\/p>\n 11.30-11.50 Miros\u0142aw Dymarski, Polska opinia publiczna wobec powstania Kr\u00f3lestwa SHS w 1918 roku \/ Poljsko javno mnijenje o postanku Kraljevstva SHS 1918. godine<\/p>\n 11.50-12.10 Rasprava \/ Dyskusja<\/p>\n 12.10-12.30 Stanka \/ Przerwa<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Knji\u017enica \/ Multimedijalna dvorana, II. kat<\/strong><\/p>\n 12.30-12.50 Stanis\u0142aw Pijaj, Anton Lipo\u0161\u0107ak jako Generalny Gubernator Lubelski \/ Anton Lipo\u0161\u0107ak kao generalni gubernator u Lublinu<\/p>\n 12.50-13.10 Slaven Kale, Odjeci stvaranja nezavisne Poljske me\u0111u Hrvatima \/ Echo powstania niepodleg\u0142ej Polski w\u015br\u00f3d Chorwat\u00f3w<\/p>\n 13.10-13.30 Bojan Balkovec, Odjeci stvaranja nezavisne Poljske me\u0111u Slovencima \/ Echo powstania Polski w\u015br\u00f3d S\u0142owe\u0144c\u00f3w<\/p>\n 13.30-13.50 Damir Agi\u010di\u0107, Poljska u Novoj Evropi<\/em> \/ Polska w Nowej Europie<\/em><\/p>\n 13.50-14.15 Rasprava \/ Dyskusja<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n SA\u017dECI IZLAGANJA<\/strong><\/p>\n STRESZCZENIA REFERATOOOOW<\/strong><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Damir Agi\u010di\u0107<\/p>\n Sveu\u010dili\u0161te u Zagrebu \/ Uniwersytet w Zagrzebiu<\/p>\n <\/p>\n Poljska u Novoj Evropi<\/em><\/p>\n <\/p>\n U Zagrebu je izme\u0111u 1920. i 1941. izlazio \u010dasopis za dru\u0161tvena i kulturna pitanja pod naslovom Nova Evropa<\/em>, po uzoru na istoimeni \u010dasopis The New Europe<\/em>, koji je u Velikoj Britaniji izdavao liberalni publicist Robert William Seton-Watson. Izdava\u010d i urednik zagreba\u010dkog \u010dasopisa bio je Milan \u0106ur\u010din, a list je okupio pove\u0107u grupu intelektualaca liberalnih usmjerenja. U tom je \u010dasopisu objavljen i stanovit broj priloga o Poljskoj, a jedan je zaseban broj bio posve\u0107en Drugoj Poljskoj Republici. U izlaganju \u0107e se ocrtati \u0161to se u \u010dasopisu pisalo o poljskoj problematici, odnosno kako je Poljsku vidjela hrvatska i jugoslavenska inteligencija liberalnog usmjerenja.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Polska w Nowej Europie<\/em><\/p>\n <\/p>\n W Zagrzebiu w latach 1920-1941 wychodzi\u0142o czasopismo spo\u0142eczno-kulturalne pod tytu\u0142em Nowa Europa<\/em>, wzorowane na czasopi\u015bmie The New Europe<\/em>, kt\u00f3re w Wielkiej Brytanii publikowa\u0142 liberalni publicysta Robert William Seton-Watson. Wydawc\u0105 i redaktorem zagrzebskiego czasopisma by\u0142 Milan \u0106ur\u010din, a wok\u00f3\u0142 niego skupia\u0142a si\u0119 znacz\u0105ca grupa intelektualist\u00f3w orientacji liberalnej. W czasopi\u015bmie by\u0142a opublikowana i niema\u0142a liczba tekst\u00f3w o Polsce, a ukaza\u0142 si\u0119 i specjalny numer po\u015bwi\u0119cony Drugiej Rzeczypospolitej. W referacie wska\u017c\u0119 na to, co w czasopi\u015bmie pisano o kwestii polskiej, tzn. jak chorwacka i jugos\u0142owia\u0144ska liberalna inteligencja widzia\u0142a sprawy polskie i Polsk\u0119.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n ***<\/p>\n <\/p>\n Bojan Balkovec<\/p>\n Sveu\u010dili\u0161te u Ljubljani<\/p>\n <\/p>\n Odjeci stvaranja nezavisne Poljske me\u0111u Slovencima<\/p>\n \u201eU ime poljske vlade srda\u010dno pozdravljamo dr\u017eavu Jugoslavena. Nadamo se da \u0107e budu\u0107nost sigurno donijeti sre\u0107u i napredak slavenskim narodima\u201c<\/p>\n <\/p>\n Gornji citat iz novina Slovenski narod<\/em> od 6. studenoga 1918. dio je pozdravnoga brzojava koji je Narodnom vije\u0107u u Zagrebu poslao J\u00f3zef \u015awie\u017cy\u0144ski, potpisan kao predsjednik poljske vlade. Spomenuta je obavijest jedna od mnogih informacija koje se mogu prona\u0107i u slovenskom tisku, a govore o zbivanjima u Poljskoj. Slovenske novine nisu imale vlastite dopisnike i oslanjale su se na pisanju inozemnog tiska. Izuzetak \u010dine jedino odnosi s Poljskom, o \u010demu se informira iz prve ruke. Vijesti su \u010desto zaka\u0161njele za dan ili dva, \u0161to je i slu\u010daj s gornjim citatom \u2013 kada je \u010destitka objavljena, \u015awie\u017cy\u0144ski je ve\u0107 bio biv\u0161i premijer. Oba najva\u017enija slovenska lista, Slovenec<\/em> i Slovenski narod<\/em>, od kraja listopada 1918. pa sve do kraja te godine gotovo su svakodnevno izvje\u0161tavala o zbivanjima u Poljskoj. Govorilo se u njima o diga\u0111ajima u nekada\u0161njim dijelovima Austro-Ugarske, ali i u Var\u0161avi. Vijesti su bile dosta podrobne i ponekad su se ponavljale. Broj tih informacija povezana je, naravno, s dramati\u010dnim zbivanjima u Poljskoj u to doba.<\/p>\n <\/p>\n Echo powstania Polski w\u015br\u00f3d Slowe\u0144c\u00f3w<\/p>\n \u201eW imieniu rz\u0105du polskiego serdecznie pozdrawiamy pa\u0144stwo Jugos\u0142owian. Mamy nadziej\u0119, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 przyniesie szcz\u0119\u015bcie i post\u0119p narodom s\u0142owia\u0144skim\u201c<\/p>\n <\/p>\n Powy\u017cszy cytat z gazety Slovenski narod<\/em> z 6 listopada 1918 roku jest cz\u0119\u015bci\u0105 telegramu, jaki do Rady Narodowej w Zagrzebiu skierowa\u0142 J\u00f3zef \u015awie\u017cy\u0144ski, podpisany jako premier. Wspomniana wiadomo\u015b\u0107 jest jedn\u0105 z wielu informacji jakie odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w s\u0142owe\u0144skiej prasie, a kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o wydarzeniach w Polsce. S\u0142owe\u0144skie gazety nie mia\u0142y korespondent\u00f3w i opiera\u0142y si\u0119 na doniesieniach prasy zagranicznej. Wyj\u0105tek stanowi\u0105 oczywi\u015bcie relacje z Polsk\u0105, o kt\u00f3rych relacjonuje si\u0119 z pierwszej r\u0119ki. Wiadomo\u015bci by\u0142y cz\u0119sto op\u00f3\u017aniane o dzie\u0144 lub dwa, co mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c miejsce w przypadku powy\u017cszego, a mianowicie, kiedy publikowano wiadomo\u015b\u0107, \u015awie\u017cy\u0144ski by\u0142 ju\u017c by\u0142ym premierem. Oba najwa\u017cniejsze listy s\u0142owe\u0144skie, Slovenec<\/em> i Slovenski narod<\/em>, od ko\u0144ca pa\u017adziernika 1918 r. do ko\u0144ca tego\u017c roku niemal codziennie relacjonowa\u0142y o wydarzenia w Polsce. Opowiada\u0142y o wydarzeniach w by\u0142ych cz\u0119\u015bciach Austro-W\u0119gier, a tak\u017ce w Warszawie. Wiadomo\u015bci bywa\u0142y bardzo szczeg\u00f3\u0142owe i czasami by\u0142y powtarzane. Ilo\u015b\u0107 wiadomo\u015bci jest oczywi\u015bcie \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z burzliwymi wydarzeniami w Polsce w tym czasie.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n ***<\/p>\n <\/p>\n Miros\u0142aw Dymarski<\/p>\n Uniwersytet Wroc\u0142awski<\/p>\n <\/p>\n Polska opinia publiczna wobec powstania Kr\u00f3lestwa SHS w 1918 roku<\/p>\n Polska opinia publiczna interesowa\u0142a si\u0119 wydarzeniami w\u015br\u00f3d S\u0142owian po\u0142udniowych pod koniec pierwszej wojny \u015bwiatowej. Powstanie Kr\u00f3lestwa SHS traktowano jako naturalne prawo ma\u0142ych narod\u00f3w do wolno\u015bci. W tym czasie Polska walczy\u0142a o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i \u017cyczliwie patrzono na wysi\u0142ki S\u0142owe\u0144c\u00f3w, Chorwat\u00f3w, tak\u017ce Serb\u00f3w by zbudowa\u0107 w\u0142asne pa\u0144stwo. To nie by\u0142 temat z pierwszych stron gazet, bowiem Polska sama odradza\u0142a si\u0119 w konwulsjach, a ponadto brak by\u0142o silniejszych zwi\u0105zk\u00f3w ze S\u0142owianami po\u0142udniowymi. Tym niemniej, dobrze orientowano si\u0119 zar\u00f3wno w dzia\u0142alno\u015bci g\u0142\u00f3wnych polityk\u00f3w s\u0142owe\u0144skich, chorwackich i serbskich, problemach walki z W\u0142ochami o granice Kr\u00f3lestwa SHS, jak i w potencjalnych zagro\u017ceniach dla jedno\u015bci pa\u0144stwa katolik\u00f3w, prawos\u0142awnych i muzu\u0142man\u00f3w. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie faworyzowano \u017cadnej ze stron. Cz\u0119sto kraje po\u0142udnia Europy nazywano Jugos\u0142awi\u0105 a ich mieszka\u0144c\u00f3w Jugos\u0142owianami, i to jeszcze zanim dosz\u0142o do zjednoczenia S\u0142owe\u0144c\u00f3w, Chorwat\u00f3w i Serb\u00f3w. W niekt\u00f3rych czasopismach doniesienia dotycz\u0105ce S\u0142owian po\u0142udniowych drukowano grub\u0105 czcionk\u0105, aby podkre\u015bli\u0107 znaczenia tych informacji dla redakcji i czytelnik\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n Poljsko javno mnijenje o postanku Kraljevstva SHS 1918. godine<\/p>\n <\/p>\n Poljsko javno mnijenje zanimalo se za doga\u0111aje me\u0111u ju\u017enim Slavenima potkraj Prvoga svjetskog rata. Postanak Kraljevine SHS smatrano je prirodnim pravom malih naroda da ostvare svoju slobodu. U tom je \u010dasu Poljska vodila borbe za nezavisnost i na prijateljski je na\u010din gledano na napore Slovenaca, Hrvata i Srba da izgrade vlastitu dr\u017eavu. To nije bila tema s prvih stranica novina budu\u0107i da se i sama Poljska prepora\u0111ala u gr\u010devima, a usto je nedostajalo sna\u017enijih veza s ju\u017enim Slavenima. Ipak, Poljaci su se dobro orijentirali oko djelatnosti glavnih slovenskih, hrvatskih i srpskih politi\u010dara, u vezi s problemima borbe s Talijanima oko granica, kao i potencijalnim prijetnjama jedinstvu dr\u017eave katolika, pravoslavnih i muslimana.\u00a0 Treba naglasiti da nije bila favorizirana niti jedna od strana \u2013 podru\u010dje juga Europe \u010desto se nazivalo Jugoslavijom, a stanovnike tog podru\u010dja Jugoslavenima i prije nego je do\u0161lo do ujedinjenja Slovenaca, Hrvata i Srba. U nekim su listovima vijesti o ju\u017enim Slavenima tiskane masnim slovima da bi se podcrtala va\u017enost tih informacija za uredni\u0161tvo i \u010ditatelje.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n ***<\/p>\n Tvrtko Jakovina<\/p>\n Sveu\u010dili\u0161te u Zagrebu \/ Uniwersytet w Zagrzebiu<\/p>\n <\/p>\n Balkan nakon Prvoga svjetskog rata<\/p>\n <\/p>\n U izlaganju \u0107e se istaknuti koji su razlozi nastanka nove dr\u017eave na europskom jugoistoku \u2013 Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, te opisati \u0161to se doga\u0111alo u svakoj pojedinoj balkanskoj dr\u017eavi: pobjedni\u010dkoj Rumunjskoj, gubitni\u010dkoj Bugarskoj, \u0161okiranoj Gr\u010dkoj, koja je pobijedila u Velikom ratu, ali izgubila u ratu s Turcima, zaspaloj Albaniji. U referatu \u0107e se navesti i kakav je bio odnos velikih sila prema Jugoisto\u010dnoj Europi u prvih nekoliko godina nakon 1918. godine.<\/p>\n <\/p>\n Ba\u0142kany po I wojnie \u015bwiatowej<\/p>\n <\/p>\n W referacie przypomniane zostan\u0105 przyczyny powstania nowego pa\u0144stwa na po\u0142udniu Europy \u2013 Kr\u00f3lestwa Serb\u00f3w, Chorwat\u00f3w i S\u0142owe\u0144c\u00f3w, oraz opisane wydarzenia w poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stwach ba\u0142ka\u0144skich: zwyci\u0119skiej Rumunii; pokonanej Bu\u0142garii; Grecji, kt\u00f3ra zwyci\u0119\u017cy\u0142a w Wielkiej wojnie, ale przegra\u0142a w wojnie z Turcj\u0105, zahibernowanej Albanii. W referacie te\u017c om\u00f3wione zostanie, jaki by\u0142 stosunek mocarstw wobec Europy Po\u0142udniowej w pierwszych kilka lat po 1918 r.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n ***<\/p>\n <\/p>\n Slaven Kale<\/p>\n Zagreb \/ Zagrzeb<\/p>\n <\/p>\n Odjeci stvaranja nezavisne Poljske me\u0111u Hrvatima<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Vi\u0161e od jednog stolje\u0107a Trojedna Kraljevina i dio podijeljene Poljske (Galicija) nalazile su se u zajedni\u010dkoj dr\u017eavi \u2013 Habsbur\u0161koj, kasnije Austro-Ugarskoj Monarhiji. Godina 1918. ozna\u010dila je zavr\u0161etak Prvog svjetskog rata, nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca te obnovu nezavisne i ujedinjenje Poljske, \u010dime su se ostvarile 123-godi\u0161nje te\u017enje Poljaka. U izlaganju \u0107e se prikazati kakav je odjek u Hrvatskoj imao povratak poljske nezavisnosti. Istra\u017eivanje je prvenstveno obuhvatilo pisanje zagreba\u010dkog tiska i to od listopada 1918. godine, kada je poljsko Namjesni\u010dko vije\u0107e izdalo proglas u kojem su predstavljeni temelji nezavisne Poljske i kada je Poljska vojna organizacija zapo\u010dela razoru\u017eavanje austrijske vojske u Zapadnoj Galiciji, do sije\u010dnja 1919. kada su na dijelu poljskih podru\u010dja odr\u017eani izbori za Ustavotvorni sejm. Zagreb, \u010diji je tisak bio predmet istra\u017eivanja, i u to je vrijeme bio hrvatski kulturni i politi\u010dki centar. Izlaga\u010d \u0107e odgovoriti na pitanja: je li zagreba\u010dki tisak veliku pozornost posvetio doga\u0111ajima na poljskim podru\u010djima i progla\u0161enju nezavisne i ujedinjenje Poljske, jesu li djelovanja Poljaka bila prikazivana u pozitivnom, negativnom ili neutralnom svijetlu te koji su Poljaci bili naj\u010de\u0161\u0107e spominjani na stranicama zagreba\u010dkog tiska. Tako\u0111er, obratit \u0107e se pozornost na eventualne razlike u prikazivanju Poljaka me\u0111u pojedinim zagreba\u010dkim periodi\u010dkim publikacijama te \u0107e se poku\u0161ati detektirati koji su novinari i\/ili suradnici tiskovina u promatranom razdoblju naj\u010de\u0161\u0107e pisali o Poljskoj i Poljacima.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Echo powstania niepodleg\u0142ej Polski w\u015br\u00f3d Chorwat\u00f3w<\/p>\n <\/p>\n Ponad sto lat Tr\u00f3jjedyne Kr\u00f3lestwo i cz\u0119\u015b\u0107 podzielonej pomi\u0119dzy zaborc\u00f3w Polski (Galicja) znajdowa\u0142y si\u0119 w jednym pa\u0144stwie \u2013 Monarchii Habsburskiej, a p\u00f3\u017aniej Austro-W\u0119grzech. Rok 1918 znaczy\u0142 koniec pierwszej wojny \u015bwiatowej, powstanie Kr\u00f3lestwa Serb\u00f3w, Chorwat\u00f3w i S\u0142owe\u0144c\u00f3w oraz odbudow\u0119 i zjednoczenie Polski, czym zrealizowane zosta\u0142y 123-letnie d\u0105\u017cenia Polak\u00f3w. W referacie zostan\u0105 zaprezentowane echa, jakie odbudowa polskiej niepodleg\u0142o\u015bci mia\u0142a w Chorwacji. Badanie pierwotnie obejmowa\u0142o pras\u0119 zagrzebsk\u0105 i to od pa\u017adziernika 1918 roku, kiedy to Rada Regencyjna wyda\u0142a manifest stanowi\u0105cy fundament niepodleg\u0142o\u015bci Polski i kiedy Polska Organizacja Wojskowa rozpocz\u0119\u0142a rozbrajanie armii austriackiej w Zachodniej Galicji, do stycznia 1919 roku, kiedy na cz\u0119\u015bci polskiego terytorium odby\u0142y si\u0119 wybory do Sejmu Ustawodawczego. Zagrzeb, kt\u00f3rego prasa zosta\u0142a zbadana, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tym czasie chorwackim centrum kulturalnym i politycznym. Referent odpowie na pytania: czy prasa zagrzebska po\u015bwi\u0119ca\u0142a du\u017c\u0105 uwag\u0119 wydarzeniom na terytorium Polski i zjednoczeniu Polski, czy dzia\u0142ania Polak\u00f3w by\u0142y pokazywane w pozytywnym, negatywnym czy neutralnym \u015bwietle, jak r\u00f3wnie\u017c, kt\u00f3rych Polak\u00f3w wspominano najcz\u0119\u015bciej na stronach gazet zagrzebskich. Uwaga zostanie po\u015bwi\u0119cona r\u00f3wnie\u017c ewentualnym r\u00f3\u017cnicom mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi periodykami, a sprobuje si\u0119 odpowiedzi\u0107 na pytanie kt\u00f3rzy dziennikarze i\/lub wsp\u00f3\u0142pracownicy gazet w badanym okresie najcz\u0119\u015bciej pisali o Polsce i Polakach.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n ***<\/p>\n <\/p>\n Filip Kozina<\/p>\n Sveu\u010dili\u0161te u Zagrebu \/ Uniwersytet w Zagrzebiu<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n O obnovi nezavisne Poljske u poljskoj knji\u017eevnosti<\/p>\n <\/p>\n Obnova nezavisnosti 1918. godine u poljskoj je knji\u017eevnosti s jedne strane do\u010dekana kao \u010dudo i ostvarenje romanti\u010darskih pretkazanja, a s druge strane kao \u0161ansa za normalan razvoj zbog rije\u0161enog pitanja dr\u017eavnosti i nacionalne slobode, koje je proteklih 123 godine optere\u0107ivalo dru\u0161tvo i kulturu. Velike nade i o\u010dekivanja vrlo su se brzo sudarile s tegobnom realno\u0161\u0107u, tj. brojnim naslije\u0111enim, ali i ste\u010denim vanjskim i unutarnjim problemima mlade dr\u017eave. U referatu \u0107u izlo\u017eiti knji\u017eevnu sliku onodobne Poljske: stvaranje kulta Pi\u0142sudskog, odjeke borbe za poslijeratne dr\u017eavne granice te kriti\u010dke predod\u017ebe poljske dr\u017eave i dru\u0161tva (izgradnja dr\u017eavnih institucija, ideolo\u0161ke i strana\u010dke podjele, polo\u017eaj nacionalnih manjina, klasni i rodni odnosi). Imaju\u0107i na umu krucijalnu ulogu ovoga razdoblja u kasnijoj sudbini poljske dr\u017eave i kulture, osvrnut \u0107u se i na ex post<\/em> ocjene Druge Republike u poljskom knji\u017eevnom polju.<\/p>\n <\/p>\n O odbudowie niepodleg\u0142ej Polski w literaturze polskiej<\/p>\n Odbudowa niepodleg\u0142o\u015bci w roku 1918 u literaturze polskiej z jednej strony zosta\u0142a przyj\u0119ta jako cud i urzeczywistnienie romantycznych proroctw, a z drugiej strony jako szansa na normalny rozw\u00f3j w zwi\u0105zku z rozwi\u0105zanymi kwestiami pa\u0144stwowo\u015bci i wolno\u015bci narodowej, kt\u00f3re przez minione 123 lata stanowi\u0142y obci\u0105\u017cenie dla spo\u0142ecze\u0144stwa i kultury. Wielkie nadzieje i oczekiwania bardzo szybko zderzy\u0142y si\u0119 z bolesna rzeczywisto\u015bci\u0105, to jest licznymi odziedziczonymi i nowymi zewn\u0119trznymi i wewn\u0119trznymi problemami m\u0142odego pa\u0144stwa. W referacie zaprezentuj\u0119 obraz \u00f3wczesnej Polski w literaturze: tworzenie kultu Pi\u0142sudskiego, echa walk o powojenne granice pa\u0144stwa i krytyczne wyobra\u017cenia o polskim pa\u0144stwie i spo\u0142ecze\u0144stwie (budowie instytucji pa\u0144stwowych, ideologicznych i partyjnych podzia\u0142ach, status mniejszo\u015bci narodowych, stosunki klasowe i gender). Bior\u0105c pod uwag\u0119 decyduj\u0105ca rol\u0119 tego okresu w p\u00f3\u017aniejszych losach polskiego pa\u0144stwa i kultury, zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119 na ex post <\/em>oceny Drugiej Rzeczypospolitej w literaturze polskiej.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n ***<\/p>\n <\/p>\n Magdalena Najbar-Agi\u010di\u0107<\/p>\n Sveu\u010dili\u0161te Sjever \/ Uniwersytet P\u00f3\u0142noc, Koprivnica<\/p>\n <\/p>\n Druga Republika na pragu nezavisnosti<\/p>\n <\/p>\n Sukob izme\u0111u velesila okupljenih u dva suprotstavljena vojna saveza u Prvom svjetskom ratu zna\u010dio je posve novu situaciju za Poljake koji su ve\u0107 vi\u0161e od stolje\u0107a \u017eivjeli podijeljeni izme\u0111u Rusije, Habsbur\u0161ke Monarhije (od 1867. Austro-Ugarske) i Pruske\/Njema\u010dke. \u0160to je rat dulje trajao, to je poljsko pitanje dobivalo na zna\u010denju s obzirom na to da su Poljaci \u017eivjeli u zale\u0111u isto\u010dne boji\u0161nice. Poljski politi\u010dari razli\u010ditih politi\u010dkih orijentacija razli\u010dito su vidjeli budu\u0107nost Poljske, ali ih je sve iznenadila situacija koju nitko nije mogao o\u010dekivati: zbog revolucije u Rusiji, a kasnije poraza Centralnih sila, sve su dr\u017eave djeliteljice iz rata iza\u0161le pora\u017eene. Uz aktivnost samih Poljaka na politi\u010dkom, diplomatskom i vojnom planu, to je omogu\u0107ilo obnovu njihove dr\u017eave. Uslijedile je jo\u0161 duga i na trenutke uistinu dramati\u010dna borba za kona\u010dno oblikovanje granica, no nakon Prvoga svjetskog rata Poljska se vratila na politi\u010dku kartu Europe. U izlaganju \u0107e se predstaviti kratak pregled slo\u017eene situacije u kojoj su se Poljaci nalazili prije, tijekom i neposredno nakon Prvoga svjetskog rata te doga\u0111aji koji su u kona\u010dnici doveli do obnove poljske dr\u017eavnosti nakon 123 godine podjela.<\/p>\n <\/p>\n Druga Rzeczpospolita na progu niepodleg\u0142o\u015bci<\/p>\n <\/p>\n Konflikt pomi\u0119dzy mocarstwami wyst\u0119puj\u0105cymi w czasie pierwszej wojny \u015bwiatowej w dw\u00f3ch wrogich sobie sojuszach oznacza\u0142 zupe\u0142nie now\u0105 sytuacj\u0119 dla Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c ponad stulecie \u017cyli podzieleni pomi\u0119dzy Rosj\u0105, Monarchi\u0105 Habsbursk\u0105 (od 1867 r. Austro-W\u0119gry) i Prusami\/Niemcami. W sytuacji przed\u0142u\u017caj\u0105cej si\u0119 wojny kwestia polska zyskiwa\u0142a na znaczeniu gdy\u017c w\u0142a\u015bnie Polacy zamieszkiwali zaplecze frontu wschodniego. Polscy politycy r\u00f3\u017cnych orientacji politycznych odmiennie widzieli przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski wszystkich jedna zaskoczy\u0142a sytuacja, kt\u00f3rej nikt nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 spodziewa\u0107: w zwi\u0105zku z rewolucjami w Rosji, a p\u00f3\u017aniej kl\u0119ska Pa\u0144stw Centralnych, wszyscy polscy zaborcy z wojny wysz\u0142y jako pa\u0144stwa pokonane. Przy politycznych, dyplomatycznych i wojskowych wysi\u0142kach samych Polak\u00f3w, odbudowa niepodleg\u0142o\u015bci Polski sta\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa. Dosz\u0142o do d\u0142ugich, a chwilami i bardzo dramatycznych walk o ostateczne ukszta\u0142towanie granic, ale Polska po pierwszej wojnie \u015bwiatowej wr\u00f3ci\u0142a na map\u0119 Europy. W wyst\u0105pieniu przedstawiony zostanie kr\u00f3tki przegl\u0105d skomplikowanej sytuacji Polak\u00f3w przed, w czasie i po zako\u0144czeniu pierwszej wojny \u015bwiatowej, oraz wydarzenia, kt\u00f3re ostatecznie doprowadzi\u0142y do odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci po 123 latach zabor\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n ***<\/p>\n <\/p>\n Stanis\u0142aw Pijaj<\/p>\n Uniwersytet Jagiello\u0144ski w Krakowie \/ Jagelonsko sveu\u010dili\u0161te u Krakovu<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Anton Lipo\u0161\u0107ak jako Generalny Gubernator Lubelski<\/p>\n <\/p>\n Dzia\u0142ania wojenne prowadzone przez wojska niemieckie i austro-w\u0119gierskie latem 1915 r. doprowadzi\u0142y do zaj\u0119cia terytorium dawnego Kr\u00f3lestwa Polskiego. Obszar ten podzielono na dwa Generalne Gubernatorstwa ze stolicami w Warszawie i Lublinie. Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, licz\u0105ce oko\u0142o 45\u00a0000 km2<\/sup>, obejmowa\u0142o po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dawnego Kr\u00f3lestwa Polskiego, podlega\u0142o w\u0142adzom austro-w\u0119gierskim, zarz\u0105dza\u0142 nim generalny gubernator. Funkcj\u0119 generalnego gubernatora pe\u0142nili wysocy rang\u0105 wojskowi austro-w\u0119gierscy, ostatnim z nich by\u0142 genera\u0142 Anton Lipo\u0161\u0107ak. Obj\u0105\u0142 on funkcj\u0119 generalnego gubernatora w bardzo trudnym momencie, po zawarciu w lutym 1918 r. w Brze\u015bciu traktatu pokojowego mi\u0119dzy Niemcami, Austro-W\u0119grami i ich sojusznikami, a Ukrai\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Ludow\u0105. Traktat ten wywo\u0142a\u0142 protesty Polak\u00f3w i przyczyni\u0142 si\u0119 do dymisji poprzednika Anton Lipo\u0161\u0107aka, genera\u0142a Stanis\u0142awa Szeptyckiego. Anton Lipo\u0161\u0107ak sprawnie zarz\u0105dza\u0142 Generalnym Gubernatorstwem Lubelskim, doprowadzi\u0142 tak\u017ce do poprawy stosunk\u00f3w z Polakami. Niekt\u00f3rzy z nich uwa\u017cali nawet, \u017ce Lipo\u0161\u0107ak by\u0142 lepszym generalnym gubernatorem ni\u017c jego poprzednik, kt\u00f3ry by\u0142 Polakiem. Postawa genera\u0142a Antona Lipo\u0161\u0107aka u\u0142atwi\u0142a tak\u017ce przej\u0119cie w\u0142adzy w Lublinie przez Polak\u00f3w w pocz\u0105tku listopada 1918 r.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Antun Lipo\u0161\u0107ak kao generalni gubernator Lublinske Poljske<\/p>\n <\/p>\n Vojne aktivnosti koje su provodile njema\u010dka i austro-ugarska vojska u ljeto 1915. dovele su do zauzimanja teritorija nekada\u0161njeg Poljskog Kraljevstva. To je podru\u010dje podijeljeno na dva generalna gubernatorstva s prijestolnicama u Var\u0161avi i Lublinu. Lublinsko generalno gubernatorstvo, koje je imalo oko 45\u00a0000 km2<\/sup>, obuhva\u0107alo je ju\u017eni dio nekada\u0161njeg Poljskog Kraljevstva i bilo pod austro-ugarskom vla\u0161\u0107u, a njime je upravljao generalni gubernator. Tu su funkciju obavljali visoki austro-ugarski \u010dasnici, od kojih je posljednji bio general Antun Lipo\u0161\u0107ak. Funkciju je preuzeo u vrlo te\u0161kom trenutku, nakon sklapanja mirovnog sporazuma izme\u0111u Njema\u010dke, Austro-Ugarske i njihovih saveznika s Ukrajinskom Narodnom Republikom u Brestu u velja\u010di 1918. godine. Taj je sporazum izazvao buru protesta me\u0111u Poljacima i uzrokovao ostavku Lipov\u0161\u0107akova prethodnika na polo\u017eaju generalnog gubernatora, generala Stanis\u0142awa Szeptyckog. Anton Lipo\u0161\u0107ak vje\u0161to je upravljao Lublinskim generalnim gubernatorstvom i doveo je do pobolj\u0161anja odnosa s Poljacima. Neki me\u0111u njima smatrali su \u010dak da je bio bolji generalni gubernator od svoga prethodnika Poljaka. Djelatnost generala Lipo\u0161\u0107aka i njegova stajali\u0161ta olak\u0161ali su Poljacima preuzimanje vlasti u Lublinu na po\u010detku studenoga 1918. godine.<\/p>\n <\/p>\n Kolokvij – Ponovno nezavisna – pozivnica<\/a><\/p>\n <\/p>\n